Stabat Mater. Koncert wielkopostny

G.B. Pergolesi – Stabat Mater
J. Haydn – Symfonia nr 49 f-moll „La Passione”
J.S. Bach – Sinfonia z kantaty „Wir müssen durch viel Trübsal”, BWV 146

Podczas tegorocznego okresu wielkopostnego sięgniemy do jednego z najpopularniejszych dzieł muzyki chóralnej – powstałego w murach franciszkańskiego klasztoru w Pozzuoli Stabat Mater 26-letniego wówczas Giovanniego Battisty Pergolesiego (1710-1736). Na zamówienie Bractwa „Cavalieri della Vergine dei Dolori di San Luigi al Palazzo” w Neapolu, które nota bene również zwróciło się z prośbą do Alessandro Scarlattiego o podobne dzieło, Pergolesi tworzy w 1736 roku wielką muzyczną interpretację znanej sekwencji o Matce Bolesnej. Mówi się, że dzieło zostaje ukończone tuż przed śmiercią kompozytora, który tworzy je przechodząc jedną z najcięższych wówczas chorób – gruźlicę.

Legenda mówi, że Symfonia nr 49 f-moll Josepha Haydna, podobnie jak Stabat Mater Pergolesiego, również powstawała, gdy kompozytor był bliski śmierci. Napisane w 1768 roku dzieło należy do wczesnych symfonii kompozytora, w których wykorzystuje on m.in. typową obsadę (2 oboje, fagot, 2 rogi i smyczki), jedność tonalną wszystkich części oraz 4-częściowy schemat nawiązujący do sonaty da chiesa (części wolna-szybka-wolna-szybka) tj. Adagio, Allegr. di molto, Menuet e Trio oraz Presto. Podtytuł dzieła „Pasja”, podobnie jak w przypadku innych symfonii kompozytora, zostaje nadany dopiero po jego śmierci. Wydaje się, że może on pochodzić od jednego z wykonania symfonii w 1790 roku, właśnie w czasie Wielkiego Tygodnia, jednak wszelkie tego typu interpretacje pozostają jedynie w sferze spekulacji.

Kantata Jana Sebastiana Bacha, w katalogu jego dzieł widniejącą pod numerem 146, została przeznaczona na 3. Niedzielę po Wielkanocy, tzw. Niedzielę „Jubilate”. Wiadomo, iż po raz pierwszy wykonano ją 12 maja 1726 roku, a znaczna część warstwy muzycznej kantaty pochodzi z Koncertu klawesynowego d-moll BWV 1052 kompozytora. Na uwagę zasługuje również tytuł kantaty pochodzący Dziejów Apostolskich (Dz 14, 22) – „Przez wiele ucisków trzeba nam wejść do królestwa Bożego” (tłum. Biblia Tysiąclecia) lub w tłumaczeniu autorstwa Filipa Adama Zielińskiego „Wieleć utrapień na drodze ku Bożemu Królestwu musim naleźć”.