„Harfy Papuszy”

Orkiestra Symfoniczna Filharmonii im. Henryka Wieniawskiego w Lublinie to zespół, którego dorobek budowały kolejne pokolenia instrumentalistów, dyrygentów i współpracujących z nią solistów.

Od ponad osiemdziesięciu lat lubelscy muzycy wykonują repertuar symfoniczny, uczestniczą w realizacjach dzieł wokalno-instrumentalnych, koncertują za granicą i utrwalają swoje interpretacje na płytach. Historię orkiestry wyznaczają zarówno występy estradowe, jak i systematyczna praca nad brzmieniem oraz podejmowanie nowych wyzwań repertuarowych. Obecnie zespół tworzy 83 muzyków, a funkcję jego pierwszego dyrygenta pełni Maciej Tworek.

Początkiem drogi była Lubelska Orkiestra Kameralna, zorganizowana pod koniec 1944 roku przez Zygmunta Szczepańskiego. Jej pierwszy koncert odbył się 10 lutego 1945 roku, jeszcze podczas wojny. Już w maju tego samego roku zespół wystąpił w pełnym składzie symfonicznym. Przejście od orkiestry kameralnej do symfonicznej oznaczało rozszerzenie możliwości wykonawczych: większa obsada pozwalała sięgać po utwory wymagające rozbudowanych grup instrumentalnych i bogatszej palety brzmienia. Z tego zespołu wyrosła orkiestra, która stała się podstawą działalności Filharmonii Lubelskiej.

Ważny etap jej rozwoju przypadł na lata 1969–1990, związane z działalnością Adama Natanka. Orkiestra poszerzała wówczas repertuar o oratoria, msze, kantaty i opery w wersji koncertowej. Współpraca z chórami lubelskich uczelni oraz innymi zespołami miasta pozwalała realizować rozbudowane partytury wokalno-instrumentalne. Równolegle rozwijała się kameralistyka: przy Filharmonii powstawały zespoły stroikowe, harfowe, fortepianowe i inne formacje. Muzycy zdobywali w nich doświadczenie gry w mniejszej obsadzie, wymagającej szczególnej samodzielności i wzajemnego słuchania.

Istotnym elementem artystycznej drogi lubelskich muzyków są spotkania z zapraszanymi wykonawcami. W historii estrady Filharmonii zapisali się m.in. Wanda Wiłkomirska, Konstanty Andrzej Kulka, Kaja Danczowska, Lidia Grychtołówna, Kevin Kenner i Rafał Blechacz, a wśród dyrygentów — Jan Krenz, Jerzy Maksymiuk, Marek Pijarowski, Tadeusz Wojciechowski, Antoni Wit, Krzysztof Penderecki i Łukasz Borowicz. Dla muzyków współpraca z różnymi osobowościami oznacza konieczność elastycznego reagowania na odmienne koncepcje interpretacyjne, sposób prowadzenia frazy i rozumienie proporcji brzmienia. Każde takie spotkanie wnosi do pracy zespołu nowe doświadczenie.
Wysoki poziom orkiestry kształtowały także zagraniczne występy. Lubelscy Filharmonicy koncertowali m.in. we Włoszech, Szwajcarii, Hiszpanii, Niemczech, Szwecji, Holandii, Danii i Austrii. W 1999 roku dwukrotnie odwiedzili Koreę Południową, a w latach 2012–2014 występowali w Ukrainie. Zespół uczestniczył również w festiwalu w Koszycach w 1986 roku, Festiwalu Muzyki Współczesnej w Alicante w 1989 roku oraz Festiwalu Flamenco w Sewilli w 1990 roku. W 2022 roku orkiestra odbyła także tournée po Stanach Zjednoczonych, grając ponad 30 koncertów w siedemnastu wschodnich i centralnych stanach. Wyjazdy te są częścią dorobku wykonawczego zespołu i świadectwem jego wysokiej pozycji wśród najważniejszych polskich instytucji muzycznych.
Szczególnym świadectwem artystycznych zainteresowań lubelskich muzyków pozostają nagrania. Pierwszy album, „Souvenir de Lublin” z 1996 roku, orkiestra zrealizowała pod batutą Agnieszki Kreiner, z udziałem skrzypka Edwarda Zbigniewa Zienkowskiego. Kolejne wydawnictwa obejmowały m.in. muzykę Czajkowskiego i Musorgskiego na płycie „Z muzyką przez świat”, dzieła Philippe’a Chamouarda oraz utwory Bizeta, nagrane z udziałem Olgi Pasiecznik pod dyrekcją Didiera Talpaina. Repertuar polski reprezentują m.in. album z muzyką Karola Lipińskiego z Dominiką Falger oraz nagranie utworów Henryka Wieniawskiego z Anną Marią Staśkiewicz.

W nowszym dorobku płytowym wyraźnie zaznacza się zainteresowanie rzadziej wykonywanymi polskimi dziełami. Orkiestra zarejestrowała koncerty Joachima Kaczkowskiego z Agnieszką Maruchą i koncerty fortepianowe Raula Koczalskiego z Joanną Ławrynowicz. Pod dyrekcją Wojciecha Rodka powstały „Muzyka symfoniczna” Władysława Żeleńskiego z 2021 roku oraz jego opera „Janek”, wydana w 2023 roku przez Naxos – nagranie otrzymało nominację do International Classical Music Awards 2024 w kategorii Premiere Recordings. W 2024 roku ukazał się album „Andrzej Nikodemowicz. Muzyka naszych czasów”, z Dominiką Falger i Pawłem Kosem-Nowickim. Takie przedsięwzięcia pozwalają poznawać orkiestrę jako zespół podejmujący również zadania odkrywcze i dokumentacyjne.

Rejestracje fonograficzne, koncerty z udziałem gościnnych artystów i występy zagraniczne ukazują różne strony tej samej pracy zespołowej. Na estradzie muzycy reagują na siebie i solistę w czasie rzeczywistym; podczas sesji nagraniowej szczególnego znaczenia nabierają precyzja, równowaga brzmienia i spójność interpretacji. Dorobek Orkiestry Symfonicznej Filharmonii Lubelskiej tworzą właśnie te doświadczenia — gromadzone przez dziesięciolecia, a następnie wykorzystywane w kolejnych projektach. Jej historia trwa w umiejętnościach muzyków, w utrwalonych nagraniach i w każdym nowym spotkaniu z publicznością.