Muzyka nie z tej Ziemi: Holst & Williams

Gustav Holst Planety, op. 32
John Williams Suita orkiestrowa Star Wars

Na początku XX wieku Gustav Holst, angielski kompozytor i pedagog, spojrzał w niebo i napisał cykl, który miał zmienić historię muzyki symfonicznej – Planety op. 32. Co ciekawe, inspiracją nie była astronomia, lecz… astrologia. Holst pasjonował się horoskopami i symboliką planet, a każdy z siedmiu obrazów symfonicznych miał oddawać „charakter” przypisywany im w tradycji ezoterycznej. Nie znajdziemy więc tu Plutona (odkrytego dopiero w 1930 roku), ani naukowych opisów orbit czy księżyców. Zamiast tego Holst maluje emocje i archetypy.

Całość powstawała w latach 1914-1917, czyli w czasie I wojny światowej. Nic dziwnego, że cykl otwiera najbardziej ponura część – Mars, nosiciel wojny. To muzyka brutalna, mechaniczna, oparta na nieustępliwym rytmie, którą niektórzy uznali za proroctwo nadciągającej katastrofy. Dla kontrastu kolejny obraz – Wenus, nosicielka pokoju – jest pełen liryzmu i ukojenia. Merkury mknie lekko i szybko, Jowisz zachwyca radością i majestatem (to właśnie z tej części pochodzi melodia, którą Anglicy pokochali jako hymn I vow to thee, my country). Dalej Saturn, gdzie muzyka krok po kroku ukazuje marsz starości – jeden z najbardziej przejmujących fragmentów całego cyklu. Uran, czarodziej, to z kolei pełen energii i groteski portret nieokiełznanej siły, a finałowy Neptun wprowadza chór kobiecy, który stopniowo oddala się, aż znika zupełnie – niczym kosmos wymykający się naszym zmysłom.

Premiera całego cyklu odbyła się w 1920 roku w Londynie i była ogromnym wydarzeniem. Publiczność usłyszała muzykę, która w jednym dziele łączyła mistykę, dramat i wizjonerskie efekty orkiestrowe. Sam Holst nie przewidział, że Planety wywrą tak wielki wpływ na późniejszych kompozytorów – od Brittena po twórców muzyki filmowej i Johna Williamsa.

I właśnie do Williamsa przeniesiemy się w drugiej części koncertu. Kiedy w 1977 roku pojawiły się Gwiezdne wojny, widzowie zachwycali się nie tylko efektami specjalnymi i kosmiczną sagą, ale też muzyką. Williams stworzył jedną z najbardziej rozpoznawalnych ścieżek dźwiękowych wszechczasów – klasyczną w formie, ale zdolną wznieść emocje publiczności na wysokość hiperprzestrzeni. W Suicie orkiestrowej ze Star Wars usłyszymy wszystkie największe tematy: heroiczny Main Title, złowrogi motyw Dartha Vadera, liryczne tematy Leii i Luke’a. To muzyka, która udowadnia, że orkiestra symfoniczna nadal może być nośnikiem największych emocji współczesnej popkultury.